ATATÜRK’TEN GÜNÜMÜZE UÇMAK  ATATÜRK’TEN GÜNÜMÜZE UÇMAK

Dünyada gelişmişliğin simgelerinden biri değil, belki en önde gelenidir uçmak; yani havacılık, yani uçaklar. Yaklaşık olarak 87 milyonluk Türkiye’de, bugüne dek hiç uçağa binmemiş insan oranının ne olduğunu öğrendikten sonra ne demek istendiğini daha kolay anlayabilirsiniz…

Atatürk'ün emriyle 16 Şubat 1925 tarihinde "Türkiye Tayyare Cemiyeti" kuruluyor. Daha sonraları ismi "Türk Hava Kurum" (THK) olarak değiştiriliyor. 

Sonra ne oluyor!

1928 yılında "Tayyare Makine Mektebi" açılıyor. Fransa ve Almanya'ya uçak mühendisliği eğitimi için öğrenciler gönderiliyor. 1925 yılında Ankara-Akköprü de kurulan marangoz atölyesi daha sonraları planör imalathanesi halini alıyor.1939 yılına kadar 150 adet planör yapılıyor. 

1935 de Türk Kuşu hizmete giriyor. 1933 yılında Havayolları Devlet İşletme İdaresi (HDİİ) kuruluyor. Adı daha sonra Türk Hava Yolları (THY) oluyor. İlk filoda 28 koltuk kapasiteli 5 küçük uçak var. Atatürk'ün;

"Bütün tayyarelerimizin ve motorlarının memleketimizde yapılması ve hava harp sanayinin bu esasa göre inkişaf ettirilmesi icap eder" talimatıyla, 1925 yılında Tayyare Otomobil ve Motor Türk Anonim Şirketi TOMTAŞ kuruluyor ve 6 Ekim 1928’de, Kayseri’de Türk-Alman işbirliği ile Junkers A-20 modeli uçak üretimine başlanıyor.1932 yılına kadar; Junkers A-20 den 15 adet üretiliyor ve uçakların telsizleri de var. 1932 den sonra Amerikan Curtis-Wright montajına başlanıyor.1939 yılında Uçak üretimi Türk Hava Kuvvetlerine veriliyor. 1945 yılında başlayan Amerikan yardımları nedeni ile üretim durduruluyor. Gördüğünüz gibi, ABD işin içine giriyor ve Türkiye’de üretim duruyor.

Bu arada. Özel sektör de uçak yapım işine giriyor. 1936 yılında Nuri Demirağ havacılık sektörüne giriyor ve İstanbul-Beşiktaş'ta tasarım ve prototip atölyesi, Sivas-Divriği’de uçak fabrikası ve havacılık okulu kuruyor. Kuruyor ve üretime başlıyor. Kendi geliştirdiği NUD- 36 modelinden 24 adet imal ediyor, Almanlar ile NUD-38 modeli uçak geliştiriyor. 

İkinci dünya savaşında uçak yedek parçası üretimi yapan tesis üretimini durduruyor. İspanya, Irak ve İran'dan gelen uçak taleplerine hükümet engel oluyor çünkü. Gök okulları kapatılıyor, elde kalan uçaklar ise devredilmeyip hurdacıya satılıyor…
1940 yılından sonra THK Etimesgut Uçak Fabrikası’nı kuruyor ve1944 yılına kadar 30 uçak üretiyor. Üretilenler;  3 Akrobasi planörü, THK-4 Okul Planörü, THK-5 Ambulans uçağı, THK-7 ve 9 Eğitim Planörleri, THK-11 Turizm uçakları. THK Uçak Motorları Fabrikası Gazi Orman Çiftliği'nde kuruluyor. Tesiste önce Gipsy uçak motoru yapılıyor, daha sonra kapasite altı çalıştığı için musluk, piston, kuyu tulumbası vb. gibi şeylerin üretimi yapılıyor…

1950 yılında dönemin en büyük hava tüneli kuruluyor (Ankara Hava Tüneli). 1956 da Genelkurmay’a devrediliyor ve depo olarak kullanılıyor. 

Ve sonra; sürekli uçak ithal eden Demokrat Parti hükümetinin bu tavrı nedeniyle, yeterli siparişi alamayan tesislerden 1952 de Uçak fabrikası ve 1954 da Motor fabrikası sessizce kapatılıyor, Makine Kimya Kurumu'na devrediliyor.
Motor Fabrikası 1955'de Türk Traktör fabrikasına dönüştürülüyor. Uçak fabrikasının üretimi ise 1959 yılında durduruluyor. Yedek parça üreten tesis, 1968 yılında Tekstil makineleri fabrikasına dönüştürülüyor…

Ne gelişim ama değil mi?..

Şimdi mi?

Samanı dışarıdan alıyoruz…
 

 

Yazarın tüm yazıları